Hiện nhiều chuyên gia cho rằng, nên hạn chế và loại bỏ xe gắn máy ra khỏi các thành phố lớn, điển hình như TP.Hồ Chí Minh để phát triển các loại hình giao thông công cộng thay thế. Đây không phải là lần đầu tiên đề xuất này được đưa ra, tuy nhiên còn rất nhiều quan điểm trái chiều về vấn đề này.

ve-de-xuat-khai-tu-xe-may-tai-do-thi-lon-van-tai-cong-cong-phai-di-truoc-mot-buoc
Chưa thể giải được bài toán ùn tắc giao thông tại TP.HCM.

Mới đây, tại hội thảo "Kiểm soát nhu cầu sử dụng xe cá nhân trên địa bàn TP.HCM - Thực trạng và giải pháp", PGS.TS Phạm Xuân Mai - nguyên giảng viên Trường ĐH Bách Khoa TP.HCM, cho rằng, xe máy đang gây ra nhiều bất tiện, bất lợi và thiệt hại đối với cộng đồng; không nên và không được xem xe máy là một phương tiện giao thông ở Việt Nam, bởi tất cả các nước có nền giao thông và văn hóa phát triển đều không sử dụng xe máy vào mục đích giao thông. Ông Mai thẳng thắn đề nghị, thành phố sớm loại bỏ xe máy ra khỏi hệ thống giao thông.

Số liệu của Sở Giao thông Vận tải TP.HCM cho thấy, tính đến tháng 3/2017 thành phố đang quản lý 7,3 triệu xe máy, chưa tính đến khoảng 1 triệu xe mang biển số ngoại tỉnh lưu thông trên địa bàn và mỗi ngày có gần 1.000 xe máy đăng ký mới. So với khí thải ô tô, khí thải xe máy gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng hơn và gây nguy hiểm hơn cho con người. Mỗi năm tại TP.HCM, tai nạn giao thông làm chết 700 - 800 người và hàng ngàn người bị thương. Tai nạn giao thông xảy ra chủ yếu tại nội đô chiếm 65% và chủ yếu do xe máy gây ra với 71%. Thiệt hại do xe máy gây ra với thành phố là trên 6.184 tỷ đồng/năm, khoảng 15,4% GDP, cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP của thành phố (hàng năm chỉ đạt khoảng 7-8%).

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, các nghiên cứu trên thế giới đã cho thấy, xe buýt chỉ có thể đáp ứng khoảng 30% nhu cầu đi lại của người dân thành phố, còn lại là tàu điện ngầm, tàu điện trên cao, taxi, ô tô cá nhân... Xe buýt tại TP.HCM hiện mới đáp ứng được khoảng 10% nhu cầu đi lại, trong khi đó, tuyến tàu điện ngầm đầu tiên, từ chợ Bến Thành đến Suối Tiên, với số vốn khoảng 2,5 tỷ USD mà 20 năm nay vẫn làm chưa xong.

Với những ưu điểm nổi trội, như tính cơ động cao, linh hoạt, có nhiều công năng phù hợp điều kiện đường sá, túi tiền của người dân,... số lượng xe máy được các gia đình mua sắm tăng vọt thời gian qua. Tuy nhiên, xe máy đang gây ra nhiều vấn nạn. Sự cơ động của xe máy khiến người dân ngày càng sử dụng tùy tiện, không tuân thủ luật giao thông, lười sử dụng dịch vụ công cộng, lười đi bộ và gây ra những rủi ro lớn.

Nhiều người dân cho rằng, cấm xe máy cũng được bởi công bằng mà nói, xe máy là một trong những phương tiện mất an toàn nhất thế giới. Ở Việt Nam hơn 9.000 người chết mỗi năm hầu hết có nguyên nhân từ xe máy. Nhưng, cấm xe máy thì đi bằng gì? Trong khi, không riêng gì TP.HCM mà các thành phố khác của nước ta, hệ thống giao thông chằng chịt: Đại lộ - đường vành đai - đường nhánh, ngõ ngách… vấn đề là người ta chẳng lẽ phải đi bộ trong từng con hẻm dài hun hút?

Thực tế ở Việt Nam, nhiều người đã chán xe máy nhưng chưa với tới xe hơi do giá quá cao từ thuế và phí chằng chịt. Nghịch lý hơn nữa là các thành phố lớn đặc biệt là ở TP.HCM nhiều người dư tiền tậu xế hộp nhưng không biết… để đâu! Sống trong chung cư hoặc trong hẻm nhỏ, tiền gửi xe mỗi năm lên đến cả trăm triệu đồng, không phải ai cũng đủ điều kiện trang trải khoản phát sinh này. Nguyên nhân quan trọng nhất vẫn là sinh kế của hàng triệu người dân gắn chặt với chiếc xe máy, không ít gia đình đó còn là tài sản quý giá. Sự phát triển kinh tế của thành phố lớn nhất nước có sự đóng góp không nhỏ từ đội ngũ tiểu thương “hai bánh” đổ về từ các tỉnh thành lân cận.

Cấm xe máy là xu thế, nhưng chưa phải bây giờ, nếu muốn làm nhanh không phải đẩy mạnh “cấm” mà thành phố phải bỏ ra hàng tỷ đô la đầu tư hạ tầng giao thông, đó mới là cách giải quyết vấn đề tại gốc. Ngay thời điểm này, nếu xe máy bị cấm thì tình hình giao thông còn bi đát hơn, lấy gì phục vụ nhu cầu đi lại, buôn bán, giao thương cho hàng chục triệu lượt đi lại mỗi ngày, hệ thống xe buýt hiện tại có đảm đương nổi nhiệm vụ này?

Kẹt xe, tắc nghẽn giao thông nguyên nhân sâu xa không xuất phát từ xe máy nếu không muốn nói phương tiện xe máy là cách tốt nhất để đi lại trong thành phố hiện tại. Nếu giá xe hơi được “cởi bỏ” thuế và phí sẽ xuất hiện một cuộc cách mạng đi lại tại Việt Nam và với hạ tầng giao thông hiện tại tình hình kẹt, ùn tắc còn nghiêm trọng hơn gấp bội.

TS Phạm Sanh (chuyên gia giao thông-đô thị) cho rằng, nếu cấm xe máy thì người dân sẽ không có phương tiện giao thông để đi lại trong khi có đến 80-90% dân số đi lại bằng xe máy, bởi hiện tại phương tiện công cộng ở TP.HCM chưa thể đủ để đáp ứng nhu cầu của người dân. Đồng thời, việc di chuyển bằng xe buýt cũng có nguy cơ trễ giờ làm, giờ học… gây bức xúc cho người dân. Mặt khác, nếu cấm xe máy thì người có điều kiện sẽ đổ xô mua ô tô như vậy dẫn đến sự lộn xộn, đi từ bất cập này qua một rối loạn khác. Cần phải coi lại là cấm hay hạn chế, đánh vào túi tiền của người dân thì cũng không được bởi nhu cầu đi lại làm việc, học hành thì bằng mọi cách người dân vẫn sử dụng xe máy. Trước hết cần phải giải quyết nhu cầu đi lại của người dân sao cho tốt hơn bằng phương tiện công cộng thì người dân sẵn sàng bỏ xe hai bánh, thậm chí vận động tốt thì người dân cũng sẵn sàng bỏ xe 4 bánh.

Theo ông Lê Trung Tính - Chủ tịch Hiệp hội vận tải hành khách liên tỉnh và du lịch TP.HCM, phát triển vận tải công cộng phải đi trước một bước rồi mới hạn chế xe cá nhân. Kinh nghiệm ở một số nước cho thấy, họ có cả một hệ thống công cộng đầy đủ như: metro, BRT, xe buýt nhưng xe máy cũng chỉ dưới 1 triệu và họ vẫn quyết tâm thực hiện từng bước. Từ hạn chế đến cấm và cuối cùng là tiêu hủy cả những xe 2 bánh không đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh môi trường, theo một lộ trình dài 16 năm. Để hạn chế xe cá nhân, theo ông Tính cần áp dụng các xe biển số chẵn-lẻ lưu thông ngày chẵn-lẻ và ngược lại. Thu phí cá nhân vào các điểm kẹt xe, thu phí cao chỗ đậu xe dành cho xe cá nhân trong khu vực trung tâm, phí môi trường… Những xe máy đã quá niên hạn sử dụng, cũ nát cần thu hồi và loại bỏ.

Một hệ thống giao thông đô thị thông minh thuận tiện là điều mà bất kỳ người dân nào ở các đô thị lớn đều mong muốn. Theo các chuyên gia, để giải bài toán về ùn tắc giao thông thì đòi hỏi phải có cả thời gian và tiền bạc, thậm chí là hy sinh về mặt quyền lợi và ai cũng hiểu đã đến lúc không thể không làm.

Khánh Chi / baonhandao