Dưới tác động của biến đổi khí hậu, tình hình thiên tai trên thế giới và Việt Nam diễn biến ngày càng phức tạp. Nhiều hình thái thời tiết cực đoan đã và đang xảy ra trái với quy luật. Công tác phòng chống lũ đảm bảo an toàn cho đồng bằng sông Hồng đứng trước nhiều thách thức.

Địa phương vẫn còn có tư tưởng chủ quan

Các công trình thủy điện trên lưu vực thuộc địa phận Trung Quốc đã được xây dựng trên cả 3 tuyến chính: sông Đà, sông Thao, sông Lô không có đầy đủ thông số, quy trình vận hành, đặc biệt là thông tin về xả lũ. Hồ Hoà Bình, Tuyên Quang, Sơn La từ khi đưa vào vận hành cắt lũ đã phát huy tác dụng rõ rệt, các trận lũ vừa, lũ lớn đã được cắt giảm, nên ở vùng hạ du đã nhiều năm không có lũ lớn, thêm vào đó một bộ phận nhân dân và chính quyền địa phương có tư tưởng chủ quan, lơ là trong công tác phòng chống lũ.

sat lo
Tình trạng sạt lở ven sông Hồng đoạn qua địa phận xã Hải Bối (huyện Đông Anh) diễn biến phức tạp, ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất của người dân. Ảnh: Trọng Tùng

Việc điều tiết lũ trong tuần suất thiết kế của các hồ chứa làm cho mực nước lũ cao kéo dài trong nhiều ngày, uy hiếp đến sự an toàn của hệ thống đê. Trong trường hợp việc phối hợp cắt lũ của các hồ chứa lớn ở thượng lưu không đúng thời điểm, có thể tăng nguy cơ mất an toàn cho hạ lưu. Việc thay đổi dòng chảy và biến đổi lòng dẫn các sông hạ du đã làm tăng tỷ lệ phân lưu từ sông Hồng sang các sông ở khu vực hạ lưu sông Thái Bình, gây áp lực lớn lên hệ thống đê ở khu vực này.

Các hoạt động kinh tế xã hội đồng bằng sông Hồng phát triển mạnh mẽ kéo theo nhu cầu sử dụng lòng sông bãi sông, đặc biệt khai thác cát sỏi rất lớn, khi xuất hiện lũ lớn có thể xuất hiện cân bằng mới gây sạt lở lớn, trên diện rộng, chuyển dòng chảy trên các tuyến sông. Hệ thống đê điều còn nhiều đoạn xung yếu, thiếu cao trình, mặt cắt đê nhỏ, tồn tại nhiều ẩn họa trong thân đê, cống dưới đê xuống cấp,…

Theo Quyết định số 257/QĐ-TTg ngày 18/2/2016 của Thủ tướng Chính phủ, việc phòng, chống lũ cho đồng bằng sông Hồng bao gồm nhiều giải pháp công trình và phi công trình, như: điều tiết các hồ chứa cắt giảm lũ; trồng rừng phòng hộ đầu nguồn; củng cố và nâng cấp hệ thống đê điều; cải tạo lòng dẫn tăng khả năng thoát lũ, chỉnh trị lòng dẫn; chuyển lũ từ sông Hồng vào sông Đáy; tổ chức hộ đê; xây dựng phương án ứng phó khẩn cấp, bố trí vật tư dự trữ, phương tiện thiết bị để đối phó trong trường hợp lũ trên sông Hồng vượt lũ thiết kế hoặc có các sự cố về hồ chứa ở thượng lưu; tăng cường năng lực quan trắc khí tượng thủy văn, nâng cao khả năng dự báo, cảnh báo mưa lũ; áp dụng tiến bộ khoa học, công nghệ, vật liệu mới và các thiết bị tiên tiến trong công tác quản lý, xây dựng, tu bổ, nâng cấp, kiên cố hóa đê điều và công trình phòng chống lũ; nâng cao nguồn lực, trang thiết bị, cơ sở vật chất cho cơ quan chuyên trách quản lý đê điều, lực lượng quản lý đê nhân dân; tăng cường công tác quản lý đê của các đoàn thể quần chúng; hoàn thiện cơ chế chính sách cho công tác đê điều; quản lý, sử dụng vùng bãi sông… Trong đó, đê điều tiếp tục được xác định là giải pháp chống lũ cơ bản, lâu dài đối với đồng bằng sông Hồng.

Gấp rút xây dựng phương án bảo vệ các trọng điểm xung yếu

Trung tâm Khí tượng Thủy văn Trung ương cảnh báo: Tình hình thiên tai ngày càng cực đoan, bất thường, nguy cơ lũ lớn có thể xảy ra bất cứ lúc nào, không thể chủ quan, lơ là trong công tác phòng chống lũ đối với đồng bằng sông Hồng…

Hưởng ứng Ngày Quốc tế phòng chống và giảm nhẹ thiên tai năm nay (ngày 13/10), với chủ đề “Nhà nhà an toàn: Giảm rủi ro và sơ tán khi có thiên tai”, các địa phương cần tiếp tục tổng kiểm tra, đánh giá hiện trạng đê điều, xây dựng phương án bảo vệ các trọng điểm xung yếu, các sự cố đê điều, tổ chức kiểm tra việc chuẩn bị phương án trên thực tế, diễn tập hộ đê, đảm bảo an toàn các tuyến đê theo phương châm 4 tại chỗ. Tăng cường công tác quản lý đê, ngăn chặn, xử lý vi phạm pháp luật về đê điều; trong mùa lũ phải tổ chức lực lượng tuần tra canh gác đê, phát hiện và xử lý kịp thời các sự cố đê ngay từ giờ đầu. Xử lý nghiêm các vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực đê điều, đặc biệt là tập trung xử lý, ngăn chặn tình trạng khai thác cát trái phép, lấn chiếm lòng sông, bãi sông.

Đối với các địa phương cần đầu tư kinh phí để thực hiện việc tu bổ, duy tu bảo dưỡng đê điều hàng năm đảm bảo an toàn cho hệ thống đê điều, xử lý các trọng điểm xung yếu và khắc phục các sự cố đê điều;khẩn trương thực hiện việc xây dựng, rà soát quy hoạch phòng chống lũ chi tiết các tuyến sông có đê, quy hoạch đê điều và tổ chức thực hiện, tăng cường quản lý lòng sông bãi sông; Kiện toàn bộ máy quản lý, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác phòng chống thiên tai, nhất là lực lượng chuyên trách quản lý đê điều ở các địa phương và tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị đáp ứng yêu cầu công tác.

Quy hoạch đê điều là phương pháp hiệu quả để đối phó với lũ

Các cơ quan chức năng cần nâng cao hiệu quả cắt lũ của hệ thống hồ chứa,  rà soát quy trình vận hành hệ thống liên hồ chứa, trong đó cần đảm bảo các lợi ích về phòng chống lũ, sản xuất điện năng và cấp nước mùa kiệt, xem xét kéo dài thời gian vận hành hồ chứa theo quy trình lũ chính vụ, để ứng phó với kịch bản lũ lớn đến muộn hơn bình thường.

Đồng thời cũng cần thiết tuyên truyền nâng cao nhận thức của các cấp chính quyền địa phương và của người dân thấy được nguy cơ lũ lớn, những thiệt hại có thể xảy ra để có giải pháp phù hợp, chủ động ứng phó với thiên tai.

NH / Baonhandao